Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu? Zasady dziedziczenia ustawowego
9 maj
Dziedziczenie ustawowe ma miejsce, gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu albo gdy osoby wskazane w testamencie nie mogą lub nie chcą dziedziczyć. Wówczas z pomocą przychodzi ustawa – Kodeks cywilny szczegółowo reguluje, kto i w jakiej kolejności dziedziczy spadek.
Pierwsza grupa spadkobierców – dzieci i małżonek
Zgodnie z art. 931 § 1 k.c., w pierwszej kolejności dziedziczą:
• dzieci spadkodawcy oraz
• małżonek zmarłego.
Dzieci dziedziczą w częściach równych, a małżonek nie mniej niż 1/4 spadku. Jeśli jest tylko jedno dziecko – dziedziczy po połowie z małżonkiem.
W miejsce zmarłego dziecka wstępują jego zstępni (np. wnuki).
Druga grupa – małżonek i rodzice
Jeśli spadkodawca nie miał dzieci, spadek dziedziczą:
• małżonek (co najmniej połowę),
• rodzice,
• ewentualnie rodzeństwo i zstępni rodzeństwa (np. siostrzenice, bratankowie).
Rodzice dziedziczą po 1/4, a w razie ich śmierci – udział przypada ich dzieciom (czyli rodzeństwu spadkodawcy).
Trzecia grupa – dziadkowie
W braku małżonka, dzieci, rodziców i rodzeństwa, dziedziczą dziadkowie spadkodawcy – po 1/2 dla każdego z linii.
Jeśli któryś z dziadków nie żyje, jego udział przypada jego zstępnym (czyli ciotkom, wujkom itp.).
Czwarta grupa – pasierbowie i Skarb Państwa
Jeśli brak jest wyżej wymienionych osób:
• pasierbowie dziedziczą, jeśli ich rodzice (czyli małżonek spadkodawcy) nie żyją,
• w ostateczności – Skarb Państwa (art. 935 k.c.).
Przykład z praktyki
Pan Andrzej zmarł, nie pozostawiając testamentu. Miał żonę i dwójkę dzieci. Zgodnie z ustawą, każde z dzieci dziedziczyło po 1/3, a żona – również 1/3 (nie mniej niż 1/4, więc podział był proporcjonalny). Sąd spadku wydał postanowienie zgodnie z tą zasadą.
Cytat z orzecznictwa
„Dziedziczenie ustawowe następuje według kolejności określonej przepisami ustawy i nie wymaga zgody spadkobierców na przyjęcie konkretnej grupy dziedziczenia” – postanowienie SN z 19 czerwca 2002 r., II CKN 796/00.
Wątek psychologiczny
W przypadku braku testamentu spadkobiercy często wchodzą w konflikt – zwłaszcza, gdy relacje rodzinne były napięte. Pojawiają się pretensje, niedopowiedzenia, czasem oskarżenia o faworyzowanie. W takich sytuacjach warto działać zgodnie z literą prawa – jasno ustalając, kto i w jakiej części dziedziczy, najlepiej z pomocą prawnika.
⸻
Masz pytania o to, kto dziedziczy po zmarłym?
Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Tomasz Waszkiewicz w Białymstoku. Udzielam wsparcia w sprawach spadkowych – od ustalenia kręgu spadkobierców po reprezentację w postępowaniu sądowym.
Dane kontaktowe:
• Adres: ul. Sukienna 8 lok. 9, 15-881 Białystok
• Telefon: +48 690 433 085, +48 888 18 80 80
• E-mail: kancelaria@kancelariawaszkiewicz.pl
Sprawdź naszą ofertę usług prawnych
Oferujemy kompleksowe usługi prawne, które pomogą Ci w rozwiązywaniu trudnych spraw. Sprawdź naszą ofertę i skontaktuj się z nami!
Przeglądaj inne artykuły
23 cze
Pojęcie wypadku drogowego. Dlaczego prawidłowa kwalifikacja zdarzenia ma znaczenie dla odszkodowania
W języku potocznym niemal każde zdarzenie na drodze określane jest mianem „wypadku”. Z prawnego punktu widzenia sprawa wygląda jednak bardziej złożenie. Inne konsekwencje wywołuje kolizja drogowa, inne wypadek drogowy, a jeszcze inne katastrofa w ruchu lądowym. Prawidłowe ustalenie charakteru zdarzenia ma znaczenie nie tylko dla odpowiedzialności karnej sprawcy, ale również dla dochodzenia odszkodowania, zadośćuczynienia oraz innych świadczeń należnych poszkodowanemu. W praktyce kancelaryjnej często spotykamy się z sytuacjami, w których poszkodowani nie wiedzą, jakie prawa im przysługują, ponieważ skupiają się wyłącznie na skutkach zdrowotnych lub uszkodzeniu pojazdu. Tymczasem już na etapie zgłoszenia szkody warto wiedzieć, czym w świetle prawa jest wypadek drogowy i jakie konsekwencje wywołuje dla uczestników zdarzenia. W niniejszym artykule wyjaśniamy podstawowe pojęcia, omawiamy znaczenie kwalifikacji zdarzenia oraz wskazujemy, dlaczego właściwe zabezpieczenie materiału dowodowego bezpośrednio po zdarzeniu może mieć decydujący wpływ na późniejsze postępowanie odszkodowawcze.
5 cze
Adwokat Białystok - w jakich sprawach warto skorzystać z pomocy kancelarii?
Nie każda sprawa wymaga natychmiastowego skierowania pozwu do sądu. Nie każda też kończy się procesem. Jednak w praktyce bardzo wiele problemów prawnych zaczyna się od jednego pisma, jednej decyzji, jednej rozmowy albo jednego terminu, którego nie wolno przegapić. I właśnie wtedy konsultacja z adwokatem może przesądzić o dalszym przebiegu sprawy. Adwokat w Białymstoku może pomóc zarówno osobie prywatnej, jak i przedsiębiorcy - w sprawie rodzinnej, spadkowej, cywilnej, karnej, pracowniczej, ubezpieczeniowej, a także w sporze z kontrahentem, urzędem, ubezpieczycielem albo Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Istota pomocy prawnej nie sprowadza się wyłącznie do napisania pisma. Dobra pomoc prawna polega przede wszystkim na ocenie sytuacji, ustaleniu ryzyk, dobraniu strategii i przeprowadzeniu klienta przez sprawę w taki sposób, aby nie działał po omacku. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy warto zgłosić się do adwokata w Białymstoku, jakie dokumenty przygotować na pierwszą konsultację i dlaczego czasem jedna dobrze przeprowadzona analiza pozwala uniknąć długiego, kosztownego i niepotrzebnego sporu.
5 cze
„Dezubekizacja” renty rodzinnej nie działa z automatu — sąd przywrócił świadczenie
W sporach o tzw. „dezubekizację” rent rodzinnych kluczowe jest jedno: sama formalna kwalifikacja w informacji IPN nie zamyka sprawy. W wyroku z 10 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) zmienił decyzję ZER MSWiA i przywrócił rentę rodzinną do wysokości sprzed 1 października 2017 r., uznając, że organ nie wykazał, aby zmarły funkcjonariusz rzeczywiście „pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego” w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.  To nie był spór o historię pisaną pieczątką, lecz o konkretne czynności służbowe: co dana osoba robiła, jaki miała zakres obowiązków i czy jej działania godziły w prawa i wolności człowieka. I — co ważne w praktyce — sąd przypomniał, że postępowanie jest kontradyktoryjne: organ ma obowiązek przedstawić dowody, a nie tylko powołać się na „automatyzm” ustawy.
23 lut
Zmiany dla kierowców w 2026 r. — kalendarz wejścia w życie i praktyczne skutki (część 1)
W obiegu medialnym mówi się o „zmianach w kodeksie drogowym”, ale ad meritum chodzi o pakiet kilku ustaw: zmian w ustawie – Prawo o ruchu drogowym, a także w Kodeksie karnym (k.k.), Kodeksie wykroczeń (k.w.) i przepisach o kierujących pojazdami. Co najważniejsze dla kierowcy: te regulacje nie wchodzą w życie jednego dnia. Część obowiązuje już od końca stycznia 2026 r., kolejne od marca, a niektóre dopiero od czerwca i września. Poniżej przygotowałem praktyczną „mapę zmian” — bez legend, za to z datami, które naprawdę mają znaczenie przy ocenie ryzyka mandatu, zatrzymania prawa jazdy albo odpowiedzialności karnej.