Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu? Zasady dziedziczenia ustawowego
9 maj
Dziedziczenie ustawowe ma miejsce, gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu albo gdy osoby wskazane w testamencie nie mogą lub nie chcą dziedziczyć. Wówczas z pomocą przychodzi ustawa – Kodeks cywilny szczegółowo reguluje, kto i w jakiej kolejności dziedziczy spadek.
Pierwsza grupa spadkobierców – dzieci i małżonek
Zgodnie z art. 931 § 1 k.c., w pierwszej kolejności dziedziczą:
• dzieci spadkodawcy oraz
• małżonek zmarłego.
Dzieci dziedziczą w częściach równych, a małżonek nie mniej niż 1/4 spadku. Jeśli jest tylko jedno dziecko – dziedziczy po połowie z małżonkiem.
W miejsce zmarłego dziecka wstępują jego zstępni (np. wnuki).
Druga grupa – małżonek i rodzice
Jeśli spadkodawca nie miał dzieci, spadek dziedziczą:
• małżonek (co najmniej połowę),
• rodzice,
• ewentualnie rodzeństwo i zstępni rodzeństwa (np. siostrzenice, bratankowie).
Rodzice dziedziczą po 1/4, a w razie ich śmierci – udział przypada ich dzieciom (czyli rodzeństwu spadkodawcy).
Trzecia grupa – dziadkowie
W braku małżonka, dzieci, rodziców i rodzeństwa, dziedziczą dziadkowie spadkodawcy – po 1/2 dla każdego z linii.
Jeśli któryś z dziadków nie żyje, jego udział przypada jego zstępnym (czyli ciotkom, wujkom itp.).
Czwarta grupa – pasierbowie i Skarb Państwa
Jeśli brak jest wyżej wymienionych osób:
• pasierbowie dziedziczą, jeśli ich rodzice (czyli małżonek spadkodawcy) nie żyją,
• w ostateczności – Skarb Państwa (art. 935 k.c.).
Przykład z praktyki
Pan Andrzej zmarł, nie pozostawiając testamentu. Miał żonę i dwójkę dzieci. Zgodnie z ustawą, każde z dzieci dziedziczyło po 1/3, a żona – również 1/3 (nie mniej niż 1/4, więc podział był proporcjonalny). Sąd spadku wydał postanowienie zgodnie z tą zasadą.
Cytat z orzecznictwa
„Dziedziczenie ustawowe następuje według kolejności określonej przepisami ustawy i nie wymaga zgody spadkobierców na przyjęcie konkretnej grupy dziedziczenia” – postanowienie SN z 19 czerwca 2002 r., II CKN 796/00.
Wątek psychologiczny
W przypadku braku testamentu spadkobiercy często wchodzą w konflikt – zwłaszcza, gdy relacje rodzinne były napięte. Pojawiają się pretensje, niedopowiedzenia, czasem oskarżenia o faworyzowanie. W takich sytuacjach warto działać zgodnie z literą prawa – jasno ustalając, kto i w jakiej części dziedziczy, najlepiej z pomocą prawnika.
⸻
Masz pytania o to, kto dziedziczy po zmarłym?
Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Tomasz Waszkiewicz w Białymstoku. Udzielam wsparcia w sprawach spadkowych – od ustalenia kręgu spadkobierców po reprezentację w postępowaniu sądowym.
Dane kontaktowe:
• Adres: ul. Sukienna 8 lok. 9, 15-881 Białystok
• Telefon: +48 690 433 085, +48 888 18 80 80
• E-mail: kancelaria@kancelariawaszkiewicz.pl
Sprawdź naszą ofertę usług prawnych
Oferujemy kompleksowe usługi prawne, które pomogą Ci w rozwiązywaniu trudnych spraw. Sprawdź naszą ofertę i skontaktuj się z nami!
Przeglądaj inne artykuły
1 mar
„Dezubekizacja” renty rodzinnej nie działa z automatu — sąd przywrócił świadczenie
W sporach o tzw. „dezubekizację” rent rodzinnych kluczowe jest jedno: sama formalna kwalifikacja w informacji IPN nie zamyka sprawy. W wyroku z 10 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) zmienił decyzję ZER MSWiA i przywrócił rentę rodzinną do wysokości sprzed 1 października 2017 r., uznając, że organ nie wykazał, aby zmarły funkcjonariusz rzeczywiście „pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego” w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.  To nie był spór o historię pisaną pieczątką, lecz o konkretne czynności służbowe: co dana osoba robiła, jaki miała zakres obowiązków i czy jej działania godziły w prawa i wolności człowieka. I — co ważne w praktyce — sąd przypomniał, że postępowanie jest kontradyktoryjne: organ ma obowiązek przedstawić dowody, a nie tylko powołać się na „automatyzm” ustawy.
23 lut
Zmiany dla kierowców w 2026 r. — kalendarz wejścia w życie i praktyczne skutki (część 1)
W obiegu medialnym mówi się o „zmianach w kodeksie drogowym”, ale ad meritum chodzi o pakiet kilku ustaw: zmian w ustawie – Prawo o ruchu drogowym, a także w Kodeksie karnym (k.k.), Kodeksie wykroczeń (k.w.) i przepisach o kierujących pojazdami. Co najważniejsze dla kierowcy: te regulacje nie wchodzą w życie jednego dnia. Część obowiązuje już od końca stycznia 2026 r., kolejne od marca, a niektóre dopiero od czerwca i września. Poniżej przygotowałem praktyczną „mapę zmian” — bez legend, za to z datami, które naprawdę mają znaczenie przy ocenie ryzyka mandatu, zatrzymania prawa jazdy albo odpowiedzialności karnej.
29 lip
Czy odrzucenie spadku po rodzicu wyklucza z dziedziczenia po dziadkach?
W praktyce kancelaryjnej coraz częściej pojawiają się pytania od klientów, którzy zastanawiają się, czy odrzucenie spadku po zmarłym rodzicu – zwłaszcza zadłużonym – powoduje automatyczne wyłączenie z dziedziczenia po jego rodzicach, czyli po dziadkach. Dylemat ten ma ogromne znaczenie praktyczne: chodzi nie tylko o uniknięcie długów, ale też o zabezpieczenie ewentualnych roszczeń do majątku rodzinnego. Czy jeśli odrzucę spadek po ojcu, to znaczy, że nie mam już prawa do schedy po dziadku? Czy takie odrzucenie zamyka drogę do dalszego dziedziczenia w tej linii rodzinnej? Jak interpretują to przepisy i praktyka sądowa? Odpowiedź – jak to w prawie cywilnym bywa – nie jest całkowicie intuicyjna. W niniejszym wpisie wyjaśniam, dlaczego odrzucenie spadku po jednym z rodziców nie oznacza automatycznego pozbawienia prawa do dziedziczenia po dziadkach, jakie są wyjątki, na co trzeba szczególnie uważać oraz co zrobić, by zabezpieczyć interesy swojej rodziny – zwłaszcza dzieci.
12 lip
Czy można nagrywać rozmowę bez zgody drugiej osoby? Legalność, dowody i ryzyko karne
Nagrywanie rozmów w dobie telefonów komórkowych i aplikacji mobilnych stało się wyjątkowo proste. Ale czy legalne? Czy można nagrać przełożonego, partnera lub sąsiada – i wykorzystać to jako dowód w sądzie? A może to Ty zostałeś nagrany bez wiedzy i zgody? Wokół nagrywania rozmów narosło wiele mitów. Jedni twierdzą, że to zawsze nielegalne i grozi więzieniem. Inni – że jeśli uczestniczymy w rozmowie, mamy prawo ją rejestrować. Jak jest naprawdę? W tym wpisie wyjaśniamy: • kiedy nagranie rozmowy jest legalne, a kiedy staje się przestępstwem, • czy nagranie może być dowodem w sprawie karnej, rodzinnej lub cywilnej, • jakie przepisy Kodeksu karnego mają zastosowanie do nielegalnego nagrywania, • i co zrobić, jeśli ktoś nagrał Cię bez Twojej zgody. Ten temat dotyka niemal każdego – w relacjach prywatnych, zawodowych i prawnych. Jeśli rozważasz nagranie rozmowy – lub zostałeś w ten sposób utrwalony – przeczytaj, zanim podejmiesz decyzję.