Jak sąd ustala spadkobierców ustawowych? Nowe obowiązki i uprawnienia sądu po nowelizacji 2023 r.

Jak dotąd było?

Do 2023 r. sąd spadku w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w dużej mierze polegał na zapewnieniu spadkowym składanym przez wnioskodawcę – tj. jego oświadczeniu dotyczącym kręgu spadkobierców. W razie wątpliwości sąd mógł przeprowadzić inne dowody, ale nie miał obowiązku działać z urzędu.

Co zmieniła nowelizacja?

Nowelizacja z 28 lipca 2023 r., która weszła w życie 15 listopada 2023 r., zmodyfikowała art. 669 i 672 k.p.c., wyraźnie rozszerzając aktywność sądu w ustalaniu kręgu spadkobierców ustawowych.

Art. 669 k.p.c. – nowe brzmienie

Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu:

Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy testamentowi i jako spadkobiercy ustawowi zgodnie z kolejnością dziedziczenia. Spośród spadkobierców ustawowych wzywa się małżonka, zstępnych, osoby pozostające w stosunku przysposobienia, rodziców i rodzeństwo. Pozostałych spadkobierców ustawowych wzywa się, jeżeli są sądowi znani.

To oznacza, że:

• sąd nie może już poprzestać wyłącznie na zapewnieniu spadkowym, gdy istnieją wątpliwości,

• musi aktywnie poszukiwać spadkobierców – np. przez odpytywanie świadków, analizę dokumentów USC, a nawet ogłoszenia.

Art. 672 k.p.c. – poszukiwanie uczestników postępowania

Z kolei art. 672 k.p.c. po nowelizacji przyznaje sądowi kompetencje do:

• zarządzenia poszukiwania uczestników postępowania,

• publikacji ogłoszeń o poszukiwaniu spadkobierców w Monitorze Sądowym i Gospodarczym,

• zobowiązania wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych danych – np. krewnych zmarłego z linii bocznej.

Praktyczne skutki zmian

Nowelizacja przyspiesza i porządkuje postępowania spadkowe w przypadkach:

• śmierci osób samotnych bez testamentu,

• braku wiedzy o rodzinie zmarłego,

• konfliktów między krewnymi co do kręgu spadkobierców.

Przykład z praktyki

W sprawie Pana Władysława, który zmarł bezdzietnie i samotnie, sąd nie poprzestał na oświadczeniach sąsiadów. Skierował zapytania do USC w kilku miejscowościach, a po bezskutecznym ustaleniu krewnych – zarządził ogłoszenie w Monitorze. Ostatecznie, wobec braku zgłoszeń, spadek przejęła gmina.

Cytat z uzasadnienia nowelizacji

„Nowe brzmienie art. 669 i 672 k.p.c. ma na celu zwiększenie aktywności sądu w poszukiwaniu rzeczywistych spadkobierców, eliminując przypadki milczącego akceptowania niepełnych zapewnień spadkowych” – uzasadnienie projektu ustawy, druk sejmowy nr 3134/2023.

Wątek psychologiczno-praktyczny

Dla wielu klientów zaskoczeniem jest, że sąd może zarządzić poszukiwanie nieznanych krewnych. Niektórzy obawiają się ujawnienia informacji z przeszłości lub sporu o majątek. W takiej sytuacji kluczowe jest zrozumienie, że celem sądu jest zagwarantowanie sprawiedliwego podziału spadku, a nie komplikowanie postępowania.

⸻

Nie wiesz, czy sąd ma już wszystkie dane o spadkobiercach?

Kancelaria Adwokacka Tomasz Waszkiewicz w Białymstoku wspiera klientów w przygotowaniu kompletnych wniosków spadkowych i reprezentuje ich w sądzie – również wtedy, gdy konieczne jest poszukiwanie innych spadkobierców.

Dane kontaktowe:

• Adres: ul. Sukienna 8 lok. 9, 15-881 Białystok

• Telefon: +48 690 433 085, +48 888 18 80 80

• E-mail: kancelaria@kancelariawaszkiewicz.pl