Jak sąd ustala spadkobierców ustawowych? Nowe obowiązki i uprawnienia sądu po nowelizacji 2023 r.
13 maj
Jak dotąd było?
Do 2023 r. sąd spadku w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w dużej mierze polegał na zapewnieniu spadkowym składanym przez wnioskodawcę – tj. jego oświadczeniu dotyczącym kręgu spadkobierców. W razie wątpliwości sąd mógł przeprowadzić inne dowody, ale nie miał obowiązku działać z urzędu.
Co zmieniła nowelizacja?
Nowelizacja z 28 lipca 2023 r., która weszła w życie 15 listopada 2023 r., zmodyfikowała art. 669 i 672 k.p.c., wyraźnie rozszerzając aktywność sądu w ustalaniu kręgu spadkobierców ustawowych.
Art. 669 k.p.c. – nowe brzmienie
Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu:
Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy testamentowi i jako spadkobiercy ustawowi zgodnie z kolejnością dziedziczenia. Spośród spadkobierców ustawowych wzywa się małżonka, zstępnych, osoby pozostające w stosunku przysposobienia, rodziców i rodzeństwo. Pozostałych spadkobierców ustawowych wzywa się, jeżeli są sądowi znani.
To oznacza, że:
• sąd nie może już poprzestać wyłącznie na zapewnieniu spadkowym, gdy istnieją wątpliwości,
• musi aktywnie poszukiwać spadkobierców – np. przez odpytywanie świadków, analizę dokumentów USC, a nawet ogłoszenia.
Art. 672 k.p.c. – poszukiwanie uczestników postępowania
Z kolei art. 672 k.p.c. po nowelizacji przyznaje sądowi kompetencje do:
• zarządzenia poszukiwania uczestników postępowania,
• publikacji ogłoszeń o poszukiwaniu spadkobierców w Monitorze Sądowym i Gospodarczym,
• zobowiązania wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych danych – np. krewnych zmarłego z linii bocznej.
Praktyczne skutki zmian
Nowelizacja przyspiesza i porządkuje postępowania spadkowe w przypadkach:
• śmierci osób samotnych bez testamentu,
• braku wiedzy o rodzinie zmarłego,
• konfliktów między krewnymi co do kręgu spadkobierców.
Przykład z praktyki
W sprawie Pana Władysława, który zmarł bezdzietnie i samotnie, sąd nie poprzestał na oświadczeniach sąsiadów. Skierował zapytania do USC w kilku miejscowościach, a po bezskutecznym ustaleniu krewnych – zarządził ogłoszenie w Monitorze. Ostatecznie, wobec braku zgłoszeń, spadek przejęła gmina.
Cytat z uzasadnienia nowelizacji
„Nowe brzmienie art. 669 i 672 k.p.c. ma na celu zwiększenie aktywności sądu w poszukiwaniu rzeczywistych spadkobierców, eliminując przypadki milczącego akceptowania niepełnych zapewnień spadkowych” – uzasadnienie projektu ustawy, druk sejmowy nr 3134/2023.
Wątek psychologiczno-praktyczny
Dla wielu klientów zaskoczeniem jest, że sąd może zarządzić poszukiwanie nieznanych krewnych. Niektórzy obawiają się ujawnienia informacji z przeszłości lub sporu o majątek. W takiej sytuacji kluczowe jest zrozumienie, że celem sądu jest zagwarantowanie sprawiedliwego podziału spadku, a nie komplikowanie postępowania.
⸻
Nie wiesz, czy sąd ma już wszystkie dane o spadkobiercach?
Kancelaria Adwokacka Tomasz Waszkiewicz w Białymstoku wspiera klientów w przygotowaniu kompletnych wniosków spadkowych i reprezentuje ich w sądzie – również wtedy, gdy konieczne jest poszukiwanie innych spadkobierców.
Dane kontaktowe:
• Adres: ul. Sukienna 8 lok. 9, 15-881 Białystok
• Telefon: +48 690 433 085, +48 888 18 80 80
• E-mail: kancelaria@kancelariawaszkiewicz.pl
Sprawdź naszą ofertę usług prawnych
Oferujemy kompleksowe usługi prawne, które pomogą Ci w rozwiązywaniu trudnych spraw. Sprawdź naszą ofertę i skontaktuj się z nami!
Przeglądaj inne artykuły
23 cze
Pojęcie wypadku drogowego. Dlaczego prawidłowa kwalifikacja zdarzenia ma znaczenie dla odszkodowania
W języku potocznym niemal każde zdarzenie na drodze określane jest mianem „wypadku”. Z prawnego punktu widzenia sprawa wygląda jednak bardziej złożenie. Inne konsekwencje wywołuje kolizja drogowa, inne wypadek drogowy, a jeszcze inne katastrofa w ruchu lądowym. Prawidłowe ustalenie charakteru zdarzenia ma znaczenie nie tylko dla odpowiedzialności karnej sprawcy, ale również dla dochodzenia odszkodowania, zadośćuczynienia oraz innych świadczeń należnych poszkodowanemu. W praktyce kancelaryjnej często spotykamy się z sytuacjami, w których poszkodowani nie wiedzą, jakie prawa im przysługują, ponieważ skupiają się wyłącznie na skutkach zdrowotnych lub uszkodzeniu pojazdu. Tymczasem już na etapie zgłoszenia szkody warto wiedzieć, czym w świetle prawa jest wypadek drogowy i jakie konsekwencje wywołuje dla uczestników zdarzenia. W niniejszym artykule wyjaśniamy podstawowe pojęcia, omawiamy znaczenie kwalifikacji zdarzenia oraz wskazujemy, dlaczego właściwe zabezpieczenie materiału dowodowego bezpośrednio po zdarzeniu może mieć decydujący wpływ na późniejsze postępowanie odszkodowawcze.
5 cze
Adwokat Białystok - w jakich sprawach warto skorzystać z pomocy kancelarii?
Nie każda sprawa wymaga natychmiastowego skierowania pozwu do sądu. Nie każda też kończy się procesem. Jednak w praktyce bardzo wiele problemów prawnych zaczyna się od jednego pisma, jednej decyzji, jednej rozmowy albo jednego terminu, którego nie wolno przegapić. I właśnie wtedy konsultacja z adwokatem może przesądzić o dalszym przebiegu sprawy. Adwokat w Białymstoku może pomóc zarówno osobie prywatnej, jak i przedsiębiorcy - w sprawie rodzinnej, spadkowej, cywilnej, karnej, pracowniczej, ubezpieczeniowej, a także w sporze z kontrahentem, urzędem, ubezpieczycielem albo Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Istota pomocy prawnej nie sprowadza się wyłącznie do napisania pisma. Dobra pomoc prawna polega przede wszystkim na ocenie sytuacji, ustaleniu ryzyk, dobraniu strategii i przeprowadzeniu klienta przez sprawę w taki sposób, aby nie działał po omacku. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy warto zgłosić się do adwokata w Białymstoku, jakie dokumenty przygotować na pierwszą konsultację i dlaczego czasem jedna dobrze przeprowadzona analiza pozwala uniknąć długiego, kosztownego i niepotrzebnego sporu.
5 cze
„Dezubekizacja” renty rodzinnej nie działa z automatu — sąd przywrócił świadczenie
W sporach o tzw. „dezubekizację” rent rodzinnych kluczowe jest jedno: sama formalna kwalifikacja w informacji IPN nie zamyka sprawy. W wyroku z 10 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) zmienił decyzję ZER MSWiA i przywrócił rentę rodzinną do wysokości sprzed 1 października 2017 r., uznając, że organ nie wykazał, aby zmarły funkcjonariusz rzeczywiście „pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego” w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.  To nie był spór o historię pisaną pieczątką, lecz o konkretne czynności służbowe: co dana osoba robiła, jaki miała zakres obowiązków i czy jej działania godziły w prawa i wolności człowieka. I — co ważne w praktyce — sąd przypomniał, że postępowanie jest kontradyktoryjne: organ ma obowiązek przedstawić dowody, a nie tylko powołać się na „automatyzm” ustawy.
23 lut
Zmiany dla kierowców w 2026 r. — kalendarz wejścia w życie i praktyczne skutki (część 1)
W obiegu medialnym mówi się o „zmianach w kodeksie drogowym”, ale ad meritum chodzi o pakiet kilku ustaw: zmian w ustawie – Prawo o ruchu drogowym, a także w Kodeksie karnym (k.k.), Kodeksie wykroczeń (k.w.) i przepisach o kierujących pojazdami. Co najważniejsze dla kierowcy: te regulacje nie wchodzą w życie jednego dnia. Część obowiązuje już od końca stycznia 2026 r., kolejne od marca, a niektóre dopiero od czerwca i września. Poniżej przygotowałem praktyczną „mapę zmian” — bez legend, za to z datami, które naprawdę mają znaczenie przy ocenie ryzyka mandatu, zatrzymania prawa jazdy albo odpowiedzialności karnej.